Regisseur José Padilha over het explosieve Tropa de Elite 2

door Michel Ferreira

Vier jaar na de uitstekende misdaadthriller Tropa de Elite is de Braziliaanse regisseur José Padilha terug met het minstens even sterke Tropa de Elite 2. Opnieuw keert Padilha terug naar de sloppenwijken van Rio de Janeiro en het twijfelachtige werk dat de politie-eenheid BOPE op de straten verricht. Maar in het vervolg raakt kapitein Nascimento (gespeeld door Wagner Moura) verzeild in een nog groter wespennest van corrupte collega's en politici. Film1 sprak met Padilha over zijn nieuwe film, de controverse rond zijn werk en zijn aankomende reboot van Paul Verhoevens RoboCop.


Regisseur José Padilha (l.) in gesprek met hoofdrolspeler Wagner Moura op de set van Tropa de Elite 2
Tropa de Elite 2 is het slotstuk van een filmtrilogie die in 2002 begon met Ônibus 174, een documentaire die eveneens handelt over corruptie en geweld in Rio de Janeiro. Waarom besloot je met de Tropa de Elite-films de overstap te maken naar fictie?

Eigenlijk begon ik aan de eerste Tropa de Elite als documentaire. Maar toen ik me realiseerde wat de politie eigenlijk deed in de achterbuurten, en de omvang van de martelingen en moorden daar, kwam ik tot de conclusie dat ik nooit de beelden kon vastleggen die ik nodig had. Ik had dus twee keuzes: een documentaire met talking heads maken of overstappen naar een speelfilm. Ik koos voor fictie en nodigde een voormalige BOPE agent uit om het scenario met mij te schrijven.

De eerste Tropa de Elite werd enorm geprezen, maar was ook een mikpunt van kritiek wegens vermeende fascistoïde trekken. Wat is jouw standpunt hierover?
Fascisme is een rechtse politieke beweging, die als doel heeft het politieke proces te leiden, de media te centraliseren en te reguleren, toezicht uit te oefenen op het onderwijs en tenslotte het parlement op te heffen en de staat over te nemen. De politie in Rio de Janeiro staat niet in dienst van een fascistische politieke partij en heeft totaal andere doelstellingen. Het fascisme is dus duidelijk niet de reden waarom de politie in Rio zo gewelddadig is en dat wordt in mijn films ook helemaal niet beweerd. Sterker nog, in de afgelopen twintig jaar wordt Rio bestuurd door linkse partijen. De kritiek slaat simpelweg nergens op. Helaas is het in Brazilië nogal gebruikelijk dat kritiek enkel en alleen wordt geuit om een discussie op gang te brengen. Toen Cidade de Deus uitkwam, bestempelden sommige "critici" die film als sociaal Darwinisme en zeiden ze dat het in een commerciële stijl was geschoten, waardoor de armoede verheerlijkt werd... Wat kan ik hierop zeggen? Met domme mensen is het moeilijk discussiëren.

Trailer Tropa de Elite 2

Hoe is het idee voor Tropa de Elite 2 ontstaan?
Er zijn twee basistheorieën over het geweld op de straten van Rio. Ten eerste de linkse versie, die beweert dat geweld direct voortkomt uit armoede. Deze theorie geldt hier niet, want volgens de gegevens van de Verenigde Naties zijn er steden met meer armoede en veel minder geweld dan in Rio. De andere theorie is de rechtse, die beweert dat er geweld is omdat er niet genoeg controle is. Dat klopt ook niet. Telkens als er meer controle werd uitgevoerd in Rio, groeide het geweld. Hoe wordt het geweld dan veroorzaakt? In Ônibus 174 stelde ik vast dat de staat gewelddadige criminelen kweekt door straatkinderen en kleine criminelen aan te pakken met extreem geweld. In Tropa de Elite 1 stelde ik vast dat de staat ook corrupte, gewelddadige agenten kweekt door ze te weinig te betalen, door ze zeer slecht te trainen, en ga maar door. Als je beide films verenigt, dan kun je zeggen dat er naast armoede ook een proces in Rio plaatsvindt waarin armoede uiterst efficiënt wordt omgezet in geweld. Dit proces wordt door de staat zelf uitgevoerd. Tropa de Elite 2 probeert uiteen te zetten waarom de staat dat doet en de uitleg te baseren in het politieke systeem.


Tropa de Elite 2 levert veel ongezouten kritiek op de media en politiek. Wat waren de reacties vanuit die kringen op je film?
De politici en slechte media deden net alsof de film niet bestond. Dat was nogal eigenaardig, aangezien meer dan elf miljoen mensen 'm in de bioscoop zagen.

Eerder dit jaar werd bekend dat jij de reboot van RoboCop gaat regisseren. Het origineel uit 1987 werd geregisseerd door de Nederlandse regisseur Paul Verhoeven, die met die actiefilm zijn debuut in Hollywood maakte. Hoe zal jouw visie verschillen van die van Verhoeven?
Ik ben dol op de politieke scherpte en toon van RoboCop, en ik vind dat zo'n film hoognodig is tegenwoordig. Maar ik wil niet herhalen wat Verhoeven al zo helder en sterk heeft gedaan. In plaats daarvan probeer ik een film te maken die onderwerpen zal aanpakken die Verhoeven niet behandelde. Als je een man verandert in een robot, hoe doe je dat dan? Wat is het verschil tussen mensen en ontwikkelde robots? Wat is vrije wil? Wat betekent het om je vrije wil te verliezen? Dat zijn de onderwerpen waar ik aan denk.

RoboCop wordt je eerste film in Amerika. Net als het politieke apparaat van Rio de Janeiro is de filmindustrie van Hollywood een systeem waarin lang niet iedereen gedijt. Wat is jouw strategie om in Hollywood te overleven?
Ik probeer films te maken die ik goed vind, die mij raken en maatschappelijke problemen behandelen die mij bezig houden. Ik zal dat blijven doen waar ik ook werk. Als ik me kan ontplooien in Hollywood, dan maak ik daar een film met alle middelen die Hollywood heeft. Als dat niet lukt, dan komt die film er niet. Zo simpel is het!



Tropa de Elite 2 is vanaf zaterdag 19 mei te zien op Film1