Spoorloos (1988)

'Wie de korte roman Het Gouden Ei van Tim Krabbé nog niet kent, doet er goed aan het nog even ongelezen te laten en eerst naar de film SPOORLOOS van George Sluizer te gaan kijken. De onbekendheid van het plot verzekert een in nog hogere mate spannende film, waarvan de kwaliteit je vervolgens meteen doet grijpen naar het boek waarop hij gebaseerd is. Zo verging het mij en de vreugde was er in deze volgorde bij beide versies niet minder om,' schrijft Jan Heijs in een verder ook jubelende recensie in de Filmkrant.

SPOORLOOS wordt bijna zonder uitzondering de hemel in geprezen door de vaderlandse filmcritici. Steevast wordt deze vierde speelfilm van Sluizer 'de verrassing van de Nederlanse Filmdagen' genoemd. Peter van Bueren schrijft in de Volkskrant: 'Een stroom van gerespecteerde documentairs lardeerde Sluizer met drie speelfilms: Joâo, Twee vrouwen en Red Desert Penitentiary. Drie films waaraan steeds dat ene element ontbrak dat het verschil tussen gelukt en net-niet-helemaalgeslaagd bepaalt. [...] En dan ineens is daar SPOORLOOS, waarin alles op rolletjes loopt, de acteurs en actrices met een natuurlijk gemak en zonder enig moment van houterigheid bewegen, alsof er nooit gerepeteerd is en zij een stukje uit hun eigen leven spelen, soepel geleid door een regisseur die de indruk wekt wel twintig van zulke films gemaakt te hebben. Een geraffineerd opgebouwde psychologische thriller zoals Chabrol ze in topvorm kan maken.'

Het verhaal van SPOORLOOS is op het eerste oog vrij simpel: Tijdens een vakantie naar Zuid-Frankrijk stoppen Saskia (Ter Steege) en Rex (Bervoets) bij een tankstation voor wat fris. Saskia blijft wel erg lang weg en blijkt spoorloos. Rex blijft de rest van zijn leven naar haar zoeken. De ontvoerder (Donnadieu) meldt zich en wil best onthullen aan Rex wat er destijds met Saskia gebeurde. Hij zal hetzelfde lot moeten ondergaan om het te weten te komen.

'De spanning van SPOORLOOS wordt gewekt op grond van een onmiddellijk navoelbare emotie: de algemeen menselijke angst voor het onzekere. In hoevere het schokkende van zo'n angstwekkende ervaring kan leiden tot een obsessie, die het slachtoffer volledig in haar greep heeft, wordt in deze film doeltreffend uit de doeken gedaan'(Algemeen Dagblad). 'Uiterst doortrapt aan deze intrige is dat Sluizer voortreffelijk weet over te brengen hoe dicht de nominale held [...] en de nominale schurk [...] psychologisch gezien verwant zijn. Ze zijn alle twee mensen die begeesterd zijn door getallen, wiskundige reeksen, waarschijnlijkheidsberekeningen, systematiek en de wetten van de secondewijzer. Beiden worden ze gedreven door "te willen weten"'(Utrechts Nieuwsblad). 'De inzet van Krabbé's roman [is] niet het goede dat het kwade bestookt, maar een treffen tussen twee geobsedeerden. [...] Je kunt je afvragen of ze niet even gestoord zijn, zij het in tegengestelde richting' (Joyce Roodnat in NRC Handelsblad).

Zijn de vertegenwoordigers van de pers het over de kwaliteit van de film en de acteerprestaties (met name die van Donnadieu), grotendeels eens, over de visualisering van de symboliek in de film verschillen de meningen. Dan gaat het vooral om een voorspellende nachtmerrie van Saskia. Ze droomt over twee gouden eieren die door de ruimte zweven. Alleen als ze botsen, wordt de eeuwigdurende eenzaamheid van de inzittenden opgeheven. Sommigen vinden het een prachtige beeldspraak (twee mensen kunnen nooit één worden in het echte leven, alleen in de dood), anderen achten de symboliek te zwaar aangezet, teveel uitgelegd. Niettemin wordt de film ook door deze laatste critici als 'geslaagd' beschouwd.

De produktie en distributie verliepen niet zo vlekkeloos als de media-ontvangst. Preston zou de film produceren, Holland Film Releasing zou SPOORLOOS distribueren, maar beide maatschappijen werden meegesleurd door de artistieke en financiële ramp die NITWITS heette. Sluizer nam, met tegenzin, de produktie in eigen handen, samen met zijn vrouw. In aller ijl een nieuwe distributeur vinden, gaf grotere problemen. Uiteindelijk werd Goedings van The Movies bereid gevonden. Deze wilde echter met maar één of twee kopieën uitkomen, terwijl Sluizers minimum op vijf of zes lag.

Inmiddels had SPOORLOOS tijdens het filmfestival in Montreal zijn wereldpremière beleefd en was daar dusdanig positief ontvangen (o.a. door het filmvakblad Variety) dat Goedings alsnog op Sluizers eisen inging. Een juiste beslissing: SPOORLOOS werd tijdens de Nederlandse Filmdagen onderscheiden met een Gouden Kalf voor de beste speelfilm en de Persprijs. Tevens werd de film genomineerd voor de 'Europese Oscar'. De prijs voor de beste film ontving Sluizer niet, wel werd Ter Steege onderscheiden voor de beste vrouwelijke bijrol.

'Het is onbegrijpelijk dat George Sluizer zo'n lijdensweg heeft moeten afleggen om de film bij een distributeur te kunnen slijten, terwijl elke bioscoopeigenaar er trots op mag zijn eindelijk eens een Nederlandse kwaliteisfilm te kunnen draaien, die zonder allerlei armslagen en excuses kan worden aanbevolen'(Peter van Bueren in de Volkskrant).

(Karen Kroese)[/...][/is][/...][/...][/...] © Filmjaarboek