"Stop de hersenspoeling!"



In 'The Edukators' worden drie Duitse jongeren geportretteerd tijdens hun strijd tegen de kapitalistische samenleving. We zien hoe ze in de knoop raken met zichzelf en hun idealen. Het is een met vaart geschreven maatschappijkritische film, die als eerste Duitstalige productie sinds elf jaar werd geselecteerd voor de officiële competitie van Cannes 2004. Op het 34e International Film Festival Rotterdam werd 'The Edukators' zeer goed ontvangen door pers en publiek.



Regisseur Hans Weingartner verbaast het niets dat 'The Edukators' overal ter wereld zo goed aanslaat. "Het gaat over de universele band tussen jong zijn en revolutie. Subversief zijn en overal tegenaan schoppen is toch veel leuker dan meewaaien en doen wat je opgedragen wordt?" Hij verwijst naar de revolutie van 1968 waarin linkse idealen grootschalig aan de man werden gebracht door flinke massademonstraties van vooral studenten. Die vorm van protest bestaat volgens hem niet meer. "Jongeren zijn gefrustreerd, maar kunnen dat geen vorm geven. Ze vluchten in drugs, terwijl ze hun frustratie over het kapitalistische systeem niet naar binnen moeten richten, maar naar buiten."



Weingartner zegt het belangrijker te vinden dat het publiek met energie, hoop en vruchtbare ideeën de zaal verlaat dan dat hij er prijzen mee wint. "In West-Europa kijken mensen gemiddeld vier uur per dag televisie. Ze onderwerpen zich daarmee gewillig aan de grillen van die paar mensen met het grote geld. Je moet kritiek durven geven en zelf actie ondernemen om deze wereld van de ondergang te redden." Het liefst schreeuwt hij zijn boodschap van de daken, maar Weingartners vorm is cinema. De zendmast aan het einde van de film staat symbool voor het bereiken van mensen via dezelfde televisie die ze tot zombies heeft gemaakt: "We moeten de hersenspoeling stopzetten."



De drie 'Edukators' willen de mensen bereiken door ze op een ludieke wijze op te voeden. Ze herschikken het meubilair van rijke mensen tot het een keer goed fout gaat. Jan en Jule breken in bij een rijke zakenman bij wie Jule een schuld heeft van 94.000 euro, omdat ze bij een auto-ongeluk betrokken was. "Deze schuld is een symbool voor de schuldenlast die de derdewereldlanden hebben aan eerste wereld", stelt Weingartner die vervolgens de woorden herhaalt van een van zijn personages: "Het is toch te gek dat 90 procent van de wereld honger lijdt en de andere 10 procent op dieet is!"



"Het kapitalistische systeem houdt derde wereldlanden in de greep, omdat die landen alleen al de rente niet kunnen betalen. Dit is het universele probleem van een kleine groep die al het geld heeft, en dat vermeerdert door de arme landen afhankelijk te houden." Het is volgens Weingartner dan ook logisch dat het publiek in Rio de Janeiro het meest enthousiast reageerde op zijn film. Brazilië kent namelijk een gigantisch onderscheid tussen arm en rijk, is corrupt en schuldbeladen.



Begin jaren negentig woonde Weingartner zelf in een kraakpand in Oost-Berlijn. Met weemoed kijkt hij terug op die jaren in Berlijn. Het personage Jan, gespeeld door Daniel Brühl, is zijn meer welbespraakte alter-ego. Brühl werd bekend met zijn hoofdrol in de succesvolle komedie 'Good Bye Lenin!'. De casting van 'The Edukators' duurde volgens Weingartner erg lang: "In de eerste instantie wilde ik namelijk onervaren acteurs. Al is de rol van Jan speciaal voor Daniel Brühl geschreven." Met hem maakte Weingartner zijn eerste film 'Das Weiße Rauschen' in 2001. Voor de rol van het personage Hardenberg koos hij uiteindelijk voor de eveneens uit 'Good Bye Lenin!' bekende acteur Burghart Klaußner. "In de film is hij het symbool voor de verleiding van het kapitalisme en van de grote bedrijven die je voorliegen."



Voor de vorm en de wijze van opnemen haalde Weingartner zijn inspiratie bij Richard Linklater ('Before Sunset') en Michael Moore. "Ik heb veel respect voor Michael Moore vanwege zijn directe manier om jonge mensen te bereiken. Het gebruik van de digitale camera geeft mij maximale vrijheid. Dat past ook bij mijn persoonlijkheid. Zo zou ik ook nooit aansluiting zoeken bij een politieke beweging. Ik zie meer heil in direct action."



Gevraagd naar zijn creatieve inspiratie raakt hij niet uitgepraat over de onafhankelijke Amerikaanse regisseur John Cassavetes (1929 - 1989). Hij noemt diens film 'A Woman Under the Influence' een van zijn meest geliefde films en vooral vanwege de authenticiteit. "Ik heb een hekel aan l'art pour l'art. De acteurs moeten samensmelten met de film, zodat er één product ontstaat. Daarbij heb ik goed gekeken naar Linklater en Cassavetes. Met artificiële films als die van Tom Tykwer ('Lola Rennt', 'Heaven') heb ik niets."



De algemene tendens van 'The Edukators' is vredelievend en hoopvol. Over het ontbreken van spijkerharde confrontaties en pessimisme zegt Weingartner: "Geweld is nooit een optie. Er is in de film één punt waarop alles anders had kunnen lopen. Peter, Jan en Jule hadden zakenman Hardenberg kunnen vermoorden om kortstondig van het probleem af te zijn. Daar heb ik echter niet voor gekozen, omdat ik tegen het gewelddadig oplossen van conflicten ben." Pessimistisch is de jonge regisseur evenmin. Hij ontvluchtte het defaitistische politieke en culturele klimaat van Oostenrijk jaren geleden en is niet van plan om nog terug te keren.



Weingartner ziet tenslotte nog niets in een toekomst als regisseur in de Verenigde Staten. "Berlijn is veruit de meest interessante stad om te wonen met zoveel creatieve mensen om mij heen. Het enige probleem is dat er weinig scriptschrijvers en dus weinig goede screenplays zijn."



Ronald Simons