Baader Meinhof Komplex, Der (2008)

[filmfocus]

Wederom een streep door een stukje Duits verleden

door Arjan Welles

Onze oosterburen zijn zich de laatste jaren steeds meer aan het verzoenen met hun tumultueuze verleden - met name die van de afgelopen eeuw - en rekenen hiermee af in aangrijpende staaltjes filmkunst. Of het nu de ondergang van Adolf Hitler (Der Untergang) of de beangstigende Stasi-praktijken (Das Leben der Anderen) is, film lijkt voor de Duitsers bijna een vorm van therapie. Nog niet zo lang geleden, maar bijna net zo heftig waren de praktijken van de Rote Armee Fraktion (RAF), die in de jaren '70 en '80 voor een ware terreurgolf in de voormalige Bondsrepubliek zorgden.

De RAF kwam voort uit de vrijgevochten studentenbeweging uit de jaren '60 die met hun communistische sympathieën probeerde vergaande en gewelddadige acties uit te voeren om zo een verandering teweeg te brengen in de Duitse samenleving. Zo was de beweging fel gekant tegen het Amerikaanse kapitalisme en voelde men onvrede met de invloed die oud-Nazisten nog steeds in de politiek en samenleving hadden. Steeds meer intellectuele linkse rakkers sloten zich aan bij de groep die voor een ware angstgolf in West-Duitsland zorgde.

De beweging werd ook wel de Baader-Meinhof Groep genoemd, naar haar oprichters en meest invloedrijke personen: Andreas Baader en de later toegetreden linkse columniste Ulrike Meinhof. Met zijn historische portret van de beweging, Der Baader Meinhof Komplex richt regisseur Uli Edel zich voornamelijk op de totstandkoming en de idealistische maar uiterst ingrijpende acties van de terroristische groepering. Vooral de betrokkenheid van Meinhof (een intrigerende rol van Martina Gedeck, die ook al in Das Leben der Anderen voorbij kwam) wordt sterk uitgelicht. Ook de interne meningsverschillen en strubbelingen van de beweging komen voorbij, alsmede de vraag of hun acties wel daadwerkelijk doeltreffend zijn.

Obessief volledig en zorgvuldig
Edel, die na vele jaren televisie- en filmwerk in de VS weer op Duitse bodem is teruggekeerd, heeft de hele geschiedenis van de RAF in een film van ruim 2,5 uur willen vangen. Hij heeft hierbij een bijna obsessieve mate van volledigheid en zorgvuldigheid willen betrachten. Als je de militante acties en gebeurtenissen uit de agenda van de RAF erbij pakt, zul je zien dat deze ook netjes in chronologische volgorde worden afgestreept. Het is deze krampachtige aanpak die het effect van de uiterst indrukwekkende aaneenschakeling van schietpartijen en bestormingen doet verbleken. Edel had keuzes moeten maken, maar leek het aan zijn onderwerp verplicht te zijn alles goed gedocumenteerd voorbij te laten komen.

Wat de regisseur niet heeft ingezien is dat overdaad schaadt. Het zijn toch de momenten waarbij er verbale interactie is tussen de kopstukken van de RAF die de grootste indruk maken. Edel laat namelijk ook nog de overheid aan het woord en belicht de zaak dus van twee kanten. Der Baader Meinhof Komplex zit vol krachtige acteerprestaties, waarbij ook publiekslieveling Moritz Bleibtreu (als Andreas Baader) niet onvermeld mag blijven. De zeer welkome rust komt even om de hoek kijken als de RAF-leden in de kraag worden gevat en er een rechtszaak komt. Dan komt hun ware idealisme om de hoek kijken en krijgen we een inkijkje in hun overtuiging en wilskracht.

Als kijker laveer je continu tussen bewondering voor hun onaflatende streefdrang en afkeer van hun daden. Edel laat je hierin zelf de morele keuzes maken. Als er vervolgens nog een half uur lang wordt afgesloten met de zogenaamde 'tweede generatie' RAF-leden en ook hun acties plichtsgetrouw voorbij moeten komen, raakt Edel de aandacht van zijn publiek kwijt. Dat was materiaal geweest voor een vervolg want dit doet deze overvolle maar imposante geschiedenisles weinig goed.

[Gert Jan Waterink]

Jouw recensie net gelezen, en in principe helemaal mee eens. Maar ik vraag me soms af wanneer de Nederlandse film eens op een geloofwaardige en moeilijk te verkrppen wijze de geschiedenis gaat induiken.

Een film over de 'dictator' van Nederland -Seys-Inquart- tijdens WO II? Moet nog gemaakt worden. Een realistische inkijk op één der overwinnende schepen van Michiel de Ruyter )Het kon er onmogelijk koek en ei zijn)? Moet nog gemaakt worden. Een realistische mozaïekfilm die zich afspeelt in de roerige provo-tijd? Moet nog gemaakt worden.

De jaren 90 waren voor de Nederlandse film vooral in kwalitatief opzicht goed (Karakter, Antonia), maar de Oosterburen halen ons in rap tempo in. En ondertussen moet ik lijdzaam toe zien hoe Nederland verslaafd is aan slappe feelgood-komedies. Jammer.