Recensie - Shichinin no samurai (1954)
Dat een zwart-wit film uit de jaren 50, gemaakt aan de andere kant van de wereld ook tegenwoordig nog met gemak de meerderheid van het hedendaagse Hollywood spektakel als kleuterwerk van tafel veegt, bewijst Akira Kurosawa's meesterwerk 'Seven Samurai'. En zoals het meesterwerken betaamt, valt 'Seven Samurai' onmogelijk eenduidig te omschrijven: het is een spetterende actiefilm met diepgang, een studie naar de plaats en rol van het individu en de vrije wil in een samenleving die wordt beheerst door normen en sociale conventies, het is een meeslepend en ontroerend psychologisch drama, het is een heldenepos over eer, loyaliteit en doen 'what a man has got to do', het is een tragi-komedie over de inherente hebzucht en het egoïsme van de mens.
Ondanks, of wellicht juist dankzij, deze veelheid aan thema's en mogelijke omschrijvingen, is 'Seven Samurai' tegelijk ook een duidelijke genrefilm met een simpele plotontwikkeling. Een van de allergrootste films uit de geschiedenis vertelt een verhaal dat zo bekend is dat het bijna cliché klinkt. Een door bandieten lastig gevallen dorpje huurt zeven samurai krijgers in ter bescherming. De samurai nemen de taak aan, alhoewel ze beseffen dat ze weinig kans maken tegen de overmacht van de bandieten. Maar ze hebben honger en krijgen drie borden rijst per dag betaald. Bovendien zijn hun eergevoel en hun codes van loyaliteit sterker dan berekenende voorzichtigheid. Na een ziedende stijd verslaan de samurai dankzij de meesterlijke tactiek van hun leider (de aanval is de beste verdediging) uiteindelijk de bandieten, maar slechts drie van de zeven overleven. De dorpelingen zijn weliswaar dankbaar, maar zien de krijgers liever vertrekken nu de rust is weergekeerd. En zo trekken de overgebleven samurai de wereld weer in, heroïsch op de meest tragische wijze, eenzaam zoals ze altijd waren en altijd zullen zijn. "En opnieuw hebben we verloren" zegt de oudste en meest wijze van de samurai aan het eind van de film tegen zijn jongere leerling, "de dorpelingen hebben gewonnen, wij hebben verloren".
Waar je dat verhaal eerder hebt gezien? In 'The Magnificent Seven' bijvoorbeeld, of in 'The Guns of Navarone', 'The Wild Bunch', 'The Dirty Dozen' en 'The 13th Warrior'. Allemaal films die geheel of gedeeltelijk gebaseerd zijn op 'Seven Samurai', die daarmee gemakkelijk de meest invloedrijke film uit de geschiedenis genoemd kan worden. Bovendien zette 'Seven Samurai' de toon voor de ontwikkeling van het succesvolle samurai genre en voor de beeldtaal van actiescènes. Filmcriticus Roger Ebert stelt zelfs dat het basisidee van het formeren van een team van specialisten om een gevaar of vijand te bestrijden (gebruikt in duizenden en duizenden Hollywood films) door Kurosawa's film is geïntroduceerd.
Maar 'Seven Samurai' is toch vooral een visuele ervaring, waarin de zwart-wit fotografie een eigen wereld creëert van licht en duister en alle grijstinten daar tussenin. De wilde expressie en pijnzende ogen op de in enorme close-up gefilmde glanzende krijgershoofden contrasteren met lange en wijdse totalen van het land, waarin donkere slagschaduwen en oplichtende hemels uit het niets lijken op te duiken en duistere silhouetten zich over de scherpe lijnen van de horizon bewegen. Kurosawa werkt uitvoerig met de diepte van het kader en brengt gebeurtenissen in de voorgrond even scherp in beeld als zaken in de achtergrond. Die werkwijze heeft meestal een thematische lading, zodat voor- en achtergrond elkaar op subtiele wijze becommentariëren, bijvoorbeeld in de tegenstelling tussen de gespeelde vriendschappelijkheid van de dorpelingen en het feitelijke wantrouwen dat ze jegens de samurai koesteren.
Kurosawa wordt wel de meester van de vechtscène genoemd en 'Seven Samurai' biedt daar overtuigend bewijs voor. De wervelend gechoreografeerde strijdtonelen behoren tot het beste in zijn soort en stijgen op momenten uit tot abstracte montages van voeten, armen, gezichtsuitdrukkingen en wapengekletter. Dat zijn waarschijnlijk de momenten waar Kurosawa op doelde toen hij zei dat er in al zijn films op zijn hoogst drie of vier minuten 'ware cinema' zitten.
'Seven Samurai' kan altijd opnieuw worden bekeken. Niet alleen omdat het een van de meest toonaangevende films van een van de meest toonaangevende regisseurs ooit is, maar vooral omdat de film na 50 jaar nog niets aan zeggingskracht en energie heeft ingeboet. De film weet op visuele wijze een verbluffend modern commentaar te geven op de verhouding tussen mens en maatschappij in een wereld die zowel een abstract normen- en waardenstelsel opdringt als de directe verzadiging van behoeftes propageert; een wereld gevangen tussen moraal en individualisme. Kurosawa stelt ons voor het dilemma van de gecultiveerde mens, het dilemma van elk individu in een samenlevingsvorm, waar de eigen principes en ethische keuzes (voor de samurai loyaliteit en eergevoel) telkens in conflict komen met de basisbehoeften van de mens (honger, liefde, geweld). Uiteindelijk zijn zowel de samurai als de dorpelingen onaangename en zelfzuchtige mensen, die zich uit opportunisme of volgzaamheid aanpassen aan de sociale conventies van de gemeenschap.
Als de oude en wijze samurai aan het slot van de film stelt dat de samurai verloren en de dorpelingen gewonnen hebben, vergeet hij erbij te vermelden dat de ware winnaar van deze 204 minuten daverende cinema de toeschouwer is - in 1954, tegenwoordig en waarschijnlijk in de 22ste eeuw nog steeds.
Reimer van Tuinen
Ondanks, of wellicht juist dankzij, deze veelheid aan thema's en mogelijke omschrijvingen, is 'Seven Samurai' tegelijk ook een duidelijke genrefilm met een simpele plotontwikkeling. Een van de allergrootste films uit de geschiedenis vertelt een verhaal dat zo bekend is dat het bijna cliché klinkt. Een door bandieten lastig gevallen dorpje huurt zeven samurai krijgers in ter bescherming. De samurai nemen de taak aan, alhoewel ze beseffen dat ze weinig kans maken tegen de overmacht van de bandieten. Maar ze hebben honger en krijgen drie borden rijst per dag betaald. Bovendien zijn hun eergevoel en hun codes van loyaliteit sterker dan berekenende voorzichtigheid. Na een ziedende stijd verslaan de samurai dankzij de meesterlijke tactiek van hun leider (de aanval is de beste verdediging) uiteindelijk de bandieten, maar slechts drie van de zeven overleven. De dorpelingen zijn weliswaar dankbaar, maar zien de krijgers liever vertrekken nu de rust is weergekeerd. En zo trekken de overgebleven samurai de wereld weer in, heroïsch op de meest tragische wijze, eenzaam zoals ze altijd waren en altijd zullen zijn. "En opnieuw hebben we verloren" zegt de oudste en meest wijze van de samurai aan het eind van de film tegen zijn jongere leerling, "de dorpelingen hebben gewonnen, wij hebben verloren".
Waar je dat verhaal eerder hebt gezien? In 'The Magnificent Seven' bijvoorbeeld, of in 'The Guns of Navarone', 'The Wild Bunch', 'The Dirty Dozen' en 'The 13th Warrior'. Allemaal films die geheel of gedeeltelijk gebaseerd zijn op 'Seven Samurai', die daarmee gemakkelijk de meest invloedrijke film uit de geschiedenis genoemd kan worden. Bovendien zette 'Seven Samurai' de toon voor de ontwikkeling van het succesvolle samurai genre en voor de beeldtaal van actiescènes. Filmcriticus Roger Ebert stelt zelfs dat het basisidee van het formeren van een team van specialisten om een gevaar of vijand te bestrijden (gebruikt in duizenden en duizenden Hollywood films) door Kurosawa's film is geïntroduceerd.
Maar 'Seven Samurai' is toch vooral een visuele ervaring, waarin de zwart-wit fotografie een eigen wereld creëert van licht en duister en alle grijstinten daar tussenin. De wilde expressie en pijnzende ogen op de in enorme close-up gefilmde glanzende krijgershoofden contrasteren met lange en wijdse totalen van het land, waarin donkere slagschaduwen en oplichtende hemels uit het niets lijken op te duiken en duistere silhouetten zich over de scherpe lijnen van de horizon bewegen. Kurosawa werkt uitvoerig met de diepte van het kader en brengt gebeurtenissen in de voorgrond even scherp in beeld als zaken in de achtergrond. Die werkwijze heeft meestal een thematische lading, zodat voor- en achtergrond elkaar op subtiele wijze becommentariëren, bijvoorbeeld in de tegenstelling tussen de gespeelde vriendschappelijkheid van de dorpelingen en het feitelijke wantrouwen dat ze jegens de samurai koesteren.
Kurosawa wordt wel de meester van de vechtscène genoemd en 'Seven Samurai' biedt daar overtuigend bewijs voor. De wervelend gechoreografeerde strijdtonelen behoren tot het beste in zijn soort en stijgen op momenten uit tot abstracte montages van voeten, armen, gezichtsuitdrukkingen en wapengekletter. Dat zijn waarschijnlijk de momenten waar Kurosawa op doelde toen hij zei dat er in al zijn films op zijn hoogst drie of vier minuten 'ware cinema' zitten.
'Seven Samurai' kan altijd opnieuw worden bekeken. Niet alleen omdat het een van de meest toonaangevende films van een van de meest toonaangevende regisseurs ooit is, maar vooral omdat de film na 50 jaar nog niets aan zeggingskracht en energie heeft ingeboet. De film weet op visuele wijze een verbluffend modern commentaar te geven op de verhouding tussen mens en maatschappij in een wereld die zowel een abstract normen- en waardenstelsel opdringt als de directe verzadiging van behoeftes propageert; een wereld gevangen tussen moraal en individualisme. Kurosawa stelt ons voor het dilemma van de gecultiveerde mens, het dilemma van elk individu in een samenlevingsvorm, waar de eigen principes en ethische keuzes (voor de samurai loyaliteit en eergevoel) telkens in conflict komen met de basisbehoeften van de mens (honger, liefde, geweld). Uiteindelijk zijn zowel de samurai als de dorpelingen onaangename en zelfzuchtige mensen, die zich uit opportunisme of volgzaamheid aanpassen aan de sociale conventies van de gemeenschap.
Als de oude en wijze samurai aan het slot van de film stelt dat de samurai verloren en de dorpelingen gewonnen hebben, vergeet hij erbij te vermelden dat de ware winnaar van deze 204 minuten daverende cinema de toeschouwer is - in 1954, tegenwoordig en waarschijnlijk in de 22ste eeuw nog steeds.
Reimer van Tuinen
Reacties (0)
Geef jouw reactie
Jouw Cijfer
