********
door Bart-René Thiel
Uit het geslaagde drama 'Lost in Translation' (2003) bleek dat Regisseur Sofia Coppola weet hoe ze een complex ver-van-mijn-bedverhaal voor een groot publiek toegankelijk moet maken. Ook in haar nieuwe film 'Marie Antoinette' staan de psychologische gevolgen van een gedwongen verandering van levensomgeving centraal. Was het in 'Lost in Translation' Tokyo waar hoofdrolspelers Bill Murray en Scarlett Johansson figuurlijk verdwaalden, in 'Marie Antoinette' mag Kirsten Dunst geestelijk de weg kwijtraken. Voor een persoon uit de achttiende eeuw moet Versailles verder weg hebben geleken dan Tokyo voor de gemiddelde Achterhoeker.
Om het levensverhaal van Marie Antoinette begrijpelijk te maken voor een huidig bioscooppubliek heeft Coppola een handvol feiten verdraaid of verzwegen. Zo was Marie Antoinette hoogstwaarschijnlijk tijdens haar huwelijk niet zo wereldvreemd als de film doet vermoeden. Ze had een flinke vinger in de politieke pap. Ze benoemde en ontsloeg ministers, diplomaten en hoge ambtenaren alsof het een lieve lust was. In het echt was ze 38 jaar toen ze met de guillotine een kopje kleiner werd gemaakt tijdens de Franse Revolutie. In de film blijft Kirsten Dunst als de Franse koningin tot het einde een jong meisje dat toekijkt hoe haar leven geleefd wordt door de hofhouding.
Om de wereldvreemde indruk van Marie Antoinette te benadrukken heeft Coppola gekozen voor een moderne soundtrack die gevuld is met louter moderne popsongs. 'A Knight's Tale' (2001) paste eenzelfde truc toe om een modern en jong publiek aan te spreken. Gelukkig voegt de muziek in 'Marie Antoinette' meer toe dan alleen een laagdrempelige toegang voor de kijker. Het zorgt voor een sterk contrast met de 'look' van de film en accentueert deze hierdoor.
De aankleding van de film is namelijk zeer authentiek. Coppela gebruikt alleen kaars- of zonlicht om de set te verlichten. Bovendien mocht Coppola wekenlang filmen op de plek waar het 250 jaar geleden zich daadwerkelijk afspeelde, het Franse Versailles. De regisseur gebruikt de locatie om de eenzaamheid van Marie Antoinette te benadrukken. Hoewel in het paleis honderden mensen wonen en werken, is de koningin vaak alleen of met haar kids.
Haar leven staat bol van de rituelen en Coppola neemt ruim de tijd om ze te verbeelden. Zo wordt de koningin elke dag aan- en uitgekleed door de hofhouding. En wie denkt dat dit een klus is voor nederige bediendes, komt van een koude kermis thuis. De vrouw met de hoogste rang in de kamer mag dit karweitje opknappen. Ook tijdens de huwelijksnacht wijkt het personeel niet van de zijde van het koninklijk paar. Zelfs de priester is bij deze 'plechtigheid' aanwezig.
De rituelen zijn stuk voor stuk historisch verantwoord. De schrijver Antonia Fraser van 'Marie Antoinette: The Journey', waar de film op is gebaseerd, heeft nauwkeurig het leven van de hoofdpersoon bestudeerd. Ze zag daarin een uitgelezen kans om vergelijkingen te trekken met hedendaagse vrouwen en hun worsteling om te leven met de verwachtingen die hun omgeving heeft.
Deze interpretatie heeft tijdens het filmfestival in Cannes veel stof doen opwaaien. Luid boe-geroep klonk na de première uit de zaal. En dit valt zonder meer te begrijpen. Hoewel Marie Antoinette door haar eigen volk onthoofd is, heeft ze sindsdien het hart van menig Fransman veroverd. Haar lichaam werd later herbegraven in Saint-Denis tussen de grote koningen van Frankrijk. De koningin is in hun ogen een sterke staatsvrouw geweest die niet onder deed voor haar man als het aankwam op politiek talent. Toch valt er wat te zeggen voor de manier waarop Coppola haar heeft verbeeld in de film. Marie-Antoinette als een kwetsbare vrouw die koste wat kost haar plek probeert te veroveren in een vijandige wereld.