De avondvullende tekenfilm wordt in de bioscopen sinds lange tijd gedomineerd door de Disney Studio's. Toen in de jaren tachtig deze vorm van animatie op sterven na dood was, waren zij dan ook de enige die er een lans voor braken.

Het lukte Disney echter in de jaren negentig om er nieuw en bovenal winstgevend leven in te blazen en dus besloot een aantal andere studio's de vruchten te plukken van het succes. Voorbeelden van deze 'Niet-Disneys' zijn 'Anastasia', 'The Prince Of Egypt', 'Het Magische Zwaard' en 'De Koning En Ik', films die vaak geen tegenwicht boden aan het bestaande, maar meer slappe aftreksels waren van 'the real thing'. 'The Iron Giant' - in Nederland uitgebracht als 'De IJzeren Reus' - trekt zich echter niets aan van de cliché geworden Disney-formule. Er zitten geen komische sidekicks en geen liedjes in. Dat is al een goed begin.

We schrijven 1957, Rockwell, een rustig kustplaatsje in de staat Maine. Amerika is in de ban van De Bom en de door de Russen gelanceerde Sputnik. De Koude Oorlog beleeft hoogtijdagen en buitenaardse wezens maken de dienst uit op televisie, in films en in strips.

Hogarth Hughes, een fantasierijke negenjarige jongen, woont samen met zijn moeder, een serveerster die de eindjes aan elkaar probeert te knopen. Op een nachtelijke ontdekkingstocht ontmoet Hogarth in het bos een kolossale robot die vanuit de ruimte is neergestort op de aarde. Hij leeft van ijzer en struint de omgeving af voor alles wat eetbaar is. Stukken auto, elektriciteitsmasten, in zijn onschuld eet de reus alles wat op zijn weg komt.

De verwoestingen blijven niet lang onopgemerkt in het dorp en Hogarth voelt aan dat hij zijn nieuwe vriend moet beschermen tegen de boze sensatiebeluste buitenwereld. Houd een metalen bakbeest van 50 meter hoog maar eens verborgen...

'De IJzeren Reus' laat zich omschrijven als 'E.T'. ontmoet Roald Dahl's GVR. Schrijver en regisseur Brad Bird - producent van onder meer de televisieserie 'The Simpsons' - baseerde het verhaal weliswaar op het Engelse boek The Iron Man van Ted Hughes uit 1968, maar paste het rigoureus aan door plaats, tijd, belangrijke personages en de afkomst van de robot te veranderen.

De film gebruikt alle facetten van het Amerika uit de jaren vijftig. Niet alleen sluit het verhaal perfect aan op die tijdsgeest, de tekenfilmfiguurtjes zijn ontworpen aan de hand van toenmalige strips. Details als de science-fiction serie die Hogarth op televisie ziet en een voorlichtingsfilmpje wat in de schoolklas wordt vertoond, zijn goed uitgewerkt en doen denken aan Brad Birds eigen Simpsons-verleden.

Dat geldt overigens ook voor de humor, al is die veel subtieler. Subtiel ook is de foto op Hogarths nachtkastje waarop een piloot staat, van wie alleen maar verondersteld kan worden dat het zijn vader is. Zonder er aandacht aan te schenken, krijgt de kleine jongen met zijn helm op een aandoenlijk verleden.

Bird wilde een sfeer creëren à la Edward Hopper en Norman Rockwell en dat is aardig gelukt. Hij geeft een geromantiseerde kijk op het leven in de jaren vijftig en gebruikt in het brede Cinemascopebeeld opvallend veel scherptediepte. Veel van de typisch Amerikaanse cultuurverschijnselen - de comics, de diner, de angst voor de Bom - zal het Nederlandse kinderpubliek weinig zeggen. De boodschap van het verhaal is echter duidelijk, misschien iets te duidelijk, en de verhaallijn is voorspelbaar. Wat dat betreft blijft het een Amerikaans product. Maar in dit Disney-tijdperk vormt 'De IJzeren Reus' een welkome uitzondering.

Jasper van Oosten