Vervalsen om te overleven

De laatste jaren komen er steeds meer Duitse oorlogsfilms waarin op kritische wijze wordt afgerekend met een zwarte pagina in de Duitse geschiedenis. Bekende publiekstrekkers als Good Bye Lenin!,Der Untergang en Das Leben der Anderen geven aan dat onze oosterburen klaar zijn met de vooroordelen die bestaan ten aanzien van hun eigen houding ten opzichte van de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog. In navolging van deze bioscoophits komt de Oostenrijkse filmmaker Stefan Ruzowitzky - regisseur van de twee Anatomie films - met een film van kleinere proporties: Die Fälscher.

Centraal staat de Joodse meestervervalser Salomon Sorowitsch die in het Berlijn van midden jaren '30 een zorgeloos leven vol met vrouwen, (vals) geld en aanzien leidt. Daar komt een eind aan als hij wordt opgepakt door de politie en uiteindelijk in het kamp Sachsenhausen gevangen wordt gezet, waar hij oog in oog komt te staan met Friedrich Herzog, de politiefunctionaris die hem in de kraag vatte. Herzog heeft de opdracht gekregen namens de nazi's grote hoeveelheden voornamelijk buitenlands geld na te laten maken. Hij ziet Salomon als de aangewezen persoon om een afdeling van geldvervalsers te leiden. De mannen binnen de afdeling krijgen zelfs privileges en kunnen op betere omstandigheden rekenen dan de gedetineerden achter het hek.

Die Fälscher, gebaseerd op het boek van Salomons collega-vervalser Burger - hier gespeeld door rising star August Diehl - kan rekenen op een grote mate van realisme. We hebben hier immers te maken met waargebeurde feiten, verteld door één van de betrokkenen. Hoe regisseur Ruzowitsky deze vervolgens belicht is een ander verhaal. Zo had het contrast tussen de situatie van de valsemunters en die van de Joodse gevangenen een paar honderd meter verderop veel duidelijker onderstreept kunnen worden. Pas aan het eind van Die Fälscher dringt het pas echt goed tot je door dat Salomon en zijn mannen daadwerkelijk in een concentratiekamp vast zitten. De omstandigheden van de mannen waren dan ook wel bijzonder, omdat de nazi's het zich simpelweg niet konden veroorloven de vervalsers slecht te behandelen.

De casting van Karl Markovics als Salomon Sorowitsch is goed getroffen, want ondanks zijn bewust gekozen onsympathieke voorkomen weet hij een grote mate van betrokkenheid op te roepen. Een knappe prestatie, omdat zijn personage toch vooral een berekenende sjoemelaar is die handelt vanuit eigenbelang en overal wel een slaatje uit probeert te slaan. Zijn aanpassingen aan de praktijken in het kamp gaan heel geleidelijk en zijn gedrag wordt nooit voorspelbaar. Bovendien weet regisseur Ruzowitsky, die tevens tekende voor het scenario, te voorkomen dat het één grote zielige toestand wordt, hoe tragisch de achtergrond van de vervalsers ook is.

Het tegenstrijdige in de situatie van de groep Joodse valsemunters zit hem in het feit dat ze door het vervaardigen van vals geld de oorlog en de wanpraktijken tegen hun eigen volk helpen financieren. Als ze daarentegen hun medewerking zouden weigeren of staken, zou dit hun dood hebben ingeluid. Die impact wordt in Die Fälscher niet echt krachtig aangestipt en voor het dramatisch effect had dit morele dilemma beter benut kunnen worden. Daarvoor blijft het teveel een registratie van feiten waarbij de menselijke overwegingen van de hoofdpersonen - die er wel degelijk zijn geweest - teveel terzijde worden geschoven.

Ook de keuze om het verhaal vanuit één grote flashback te vertellen, doet afbreuk aan de spanning die wel in het gegeven van de geldvervalsing schuilt. Je weet immers van tevoren al hoe het met Salomon afloopt. Die Fälscher schippert dan ook constant tussen oorlogsdrama en thriller en maakt hierin geen duidelijke keuze. Weliswaar mist de film de indringende en kritische toon van Der Untergang of Das Leben der Anderen, maar het kan zich - zij het met lichte bescheidenheid - prima in dit rijtje scharen.