Een Duits sprekende Tom Cruise vertelt in zijn gedaante als nazikolonel Claus von Stauffenberg middels een voice over wat hij tijdens een verblijf in Tunesië in zijn dagboek neerpent. Vervolgens wordt zijn Duitse gebrabbel, dat op zo op het oor nog best aardig klinkt, overstemd door een Engelse tekst. Valkyrie is nog niet goed en wel begonnen of regisseur Bryan Singer heeft in zijn openingsscène al een knoeperd van een inschattingsfout te pakken - de casting van Cruise zelfs nog daargelaten.

Singer heeft er namelijk voor gekozen al zijn Duitse personages normaal Engels te laten spreken. Een keuze die werd ingegeven door de drang het verhaal zijn werk te laten doen en het publiek niet af te leiden met lachwekkende 'Allo 'Allo!-accentjes (al mag een rechter in een van de laatste scènes nog wel even losgaan). Dit lijkt een verstandige keuze, want we zitten er niet op te wachten om Britse topacteurs als Bill Nighy, Kenneth Branagh en Tom Wilkinson met een vet Duits accent te horen spreken. Maar hierdoor heeft Singer wel aan realisme moeten inleveren, wat vooral pijnlijk duidelijk wordt wanneer we de Führer persoonlijk in het Engels tekeer horen gaan.

Valkyrie, Singers eerste serieuze productie na een reeks superheldenverfilmingen, is gebaseerd op Operatie Valkyrie, een plan van een groep Duitse militairen om in 1944 Hitler en zijn SS opzij te schuiven en de macht over te nemen. De besnorde tiran tekent zelf voor het plan, omdat hij denkt dat het hem machtsmiddelen biedt in geval van een noodsituatie. De kaarten komen anders te liggen als blijkt dat het plan het ultieme middel is om Hitlers heerschappij ongedaan te maken. Het geeft niet alleen een opening voor onderhandelingen met de geallieerden en het einde van de oorlog, maar nog belangrijker: het kan Hitler en zijn tweede man Himmler uit de weg ruimen.

Monotone en verveelde Cruise
Cruise kruipt in de rol van Von Stauffenberg, die het door een luchtaanval in Noord-Afrika moet stellen met één oog en slechts drie vingers. Uiteindelijk was het deze kolonel die de belangrijkste rol in het moordplan zou vervullen. De casting van Cruise stuitte op behoorlijk veel weerstand en ongenoegen in Duitsland vanwege diens betrokkenheid bij de Scientologybeweging, die in Duitsland als een sekte wordt beschouwd. Bovendien werd er getwijfeld aan Singers aanpak en integriteit. Wat betreft de inspanningen van Cruise, die met zijn productiemaatschappij United Artists tevens tekende voor de productie, valt er wel iets te zeggen voor het standpunt van onze oosterburen. De acteur dreunt zijn zinnetjes monotoon en verveeld op en laat zich zelden tot een stemverheffing of een zeer welkome emotionele uitbarsting verleiden.

Daar komt bij dat scenaristen Christopher McQuarrie en Nathan Alexander hun best hebben gedaan Von Stauffenberg als de ultieme held neer te zetten, terwijl het wel gaat om een man die jarenlang het naziregime heeft ondersteund. Aan zijn twijfels en gewetensnood wordt niet toegekomen, wat eigenlijk geldt voor het voltallige legertje hoge militairen. Dit gebrek aan nuance geeft het verhaal toch een nare bijsmaak. Bovendien delft Cruise het onderspit als hij zijn mannetje moet staan tussen al het omringende acteergeweld. De nazi's bakkeleien en zweren samen op hoog militair niveau, maar er wordt voorbij gegaan aan het feit dat ze in het verleden toch wel heel veel foute bevelen hebben opgevolgd.

Halina overtreft Carice
'Onze' Carice van Houten moet zich als Von Stauffenbergs vrouw tevreden stellen met een scène of vier, waarbij ze een paar zinnetjes tekst mag uitspreken. Ze blijft een adembenemende verschijning maar is het slachtoffer geworden van Singers overijverige montageploeg die behoorlijk wat scènes tussen Carice en haar filmman Cruise heeft weggesneden. Wat dat betreft komt Neerlands tweede trots, Halina Reijn er beter vanaf, want niet alleen in screentime maar ook in hoeveelheid tekst overtreft ze uiteindelijk Van Houten.

Valkyrie is een goedgedocumenteerde thriller met een aangenaam tempo en prachtige plaatjes. Aan de special effects, waaronder de verwondingen van Cruise, is veel aandacht besteed. Het scenario laveert tussen gestroomlijnd en effectief en ronduit rommelig. Cruise vormt de grootste belemmering omdat hij vooral weer zichzelf speelt. Zijn rol in Magnolia leek toch echt een eenmalige opleving.

Het is met name Singers ijzersterke regie en gevoel voor spanning, aangevuld met de indrukwekkende lijst topacteurs, die deze historische thriller redden van middelmatigheid. Valkyrie was echter beter afgeweest in Duitse handen, want het gaat om hun historie. Met titels als Der Untergang en Das Leben der Anderen hebben onze buren al bewezen prima zelf hun eigen boontjes te kunnen doppen.