Oorlogswinter is ijzingwekkend goed

Een belangrijke vraag die de verfilming van Jan Terlouws boek Oorlogswinter opwerpt is: waarom heeft niemand de klassieke jeugdroman eerder verfilmd? Weliswaar verscheen hij in de jaren zeventig als serie op tv, maar het meeslepende verhaal over de ijskoude winter van 1944/45 verdient een bewerking voor het witte doek. Gelukkig is de film van Martin Koolhoven het wachten meer dan waard geweest.

De afgelopen jaren kon je je kont in de bioscoopstoel niet keren of er werd een Nederlands jeugdboek verfilmd. Eind jaren negentig ontstond er een hype rondom Annie M.G. Schmidt en werden onder meer Abeltje en Minoes in een filmjasje gestopt. Momenteel is vooral schrijfster Carry Slee mateloos populair - met filmversies van Afblijven, Timboektoe en Radeloos. Maar rond een filmversie van een van Nederlands populairste jeugdboeken en winnaar van de Gouden Griffel bleef het angstvallig stil.

Wellicht komt dit doordat Jan Terlouw, die zelf de leeftijd van hoofdpersoon Michiel had ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, ervoor gekozen heeft om een gelaagd verhaal te vertellen. Zo is er in Oorlogswinter, in tegenstelling tot in de meeste jeugdboekverfilmingen, geen plaats voor simpele termen als goed en kwaad. Michiel mag zich dan ontfermen over de neergestorte Britse piloot Jack, hij doet dit louter uit eigenbelang. De 14-jarige is maar wat bang dat de oorlog zometeen voorbij is en hij hem heeft gemist. Michiel verveelt zich en is wanhopig op zoek naar avontuur. Zijn besef van wat oorlog werkelijk betekent, is het hart en ziel van het boek.

Hartverscheurend
In minder bekwame handen zouden de hartverscheurende levenslessen van Michiel het succes van de film in de weg kunnen staan. Gelukkig staat regisseur Martin Koolhoven (De grot, Het schnitzelparadijs) aan het roer om Oorlogswinter op grootse wijze naar het witte doek te transformeren. Denk nu niet dat je depressief de bioscoop zult verlaten, want daarvoor verstaat Koolhoven zijn vak te goed. Met epische settings - anders dan in de tv-serie ligt er een dik pak sneeuw in Michiels dorp - en werkelijk betoverende muziek en cameravoering tilt Koolhoven Oorlogswinter boven het gros aan jeugdfilms uit.

Niet alleen Koolhoven is in topvorm, ook de cast laat zich van zijn beste kant zien. De beruchte en typisch Nederlandse theatrale acteertechnieken, die in een schouwburg gepast zijn maar op celluloid geforceerd overkomen, zie je gelukkig niet terug. Naast veteranen Raymond Thiry, Anneke Blok en Ad van Kempen zijn het de acteerprestaties van de jonge honden die de kijker bij de strot zal grijpen. Vooral speelfilmdebutant Martijn Lakemeier als Michiel valt hierbij op. Net als Koolhoven in voorgaande films laat zien, is hij een meester in het werken met onervaren jongelingen. Ook Lakemeier weet hij tot een topprestatie te brengen. Met open mond kijk je naar de subtiele transformatie van Michiel van jongen tot man.

Het spel ligt net als de regie en scenario nooit te dik er bovenop. Subtiel raakt Oorlogswinter donkere elementen van de oorlog aan - het blijft natuurlijk een jeugdfilm - zonder in bloederige toestanden te vervallen.