Pop quiz: wat hebben hysterische familietaferelen rond de kerstboom gemeen met een western? Weinig zou je denken. En toch was het in de Amerikaanse bioscopen rond de jaarwisseling de lach-of-ik-schiet humor van Little Fockers tegen de ouderwetse cowboyromantiek van True Grit. Een op z'n minst aparte wedloop om de nummer één van de box office. Deurtje 1 of deurtje 2. Alsof de nieuwe Coen brothers net zo'n mainstream familie-uitje zou zijn als het seksgeratel van Barbra Streisand.

Dat True Grit een voor de Coens behoorlijk rechtlijnige en breed toegankelijke film is, valt al snel op. De orkestrale muziek van vaste componist Carter Burwell ademt deze keer ironieloos 'epos, epos' uit. Na de Dr. Strangelove van de jaren nul Burn After Reading en de Joodse klaagzang A Serious Man, komen de broers met een potje folkloristisch Amerika. Traditioneel en ambachtelijk. Compleet met knauwende tongvallen waarin alles als een waarheid klinkt en met Indianen die zelfs op het schavot minder rechten hebben dan de rednecks. Maar natuurlijk is alles betrekkelijk. Als iemand met een berenkop op z'n hoofd de hoek om komt rijden, begint alweer te dagen welk terrein dit is.

Gebaseerd op de roman van Charles Portis (de Coens blijven benadrukken dat het boek de basis is, niet de eerdere John Wayne verfilming uit '69), bevindt True Grit zich in het gebied van No Country for Old Men en meer nog O Brother, Where Art Thou maar dan met een minder grote reeks aan gekke bijpersonages. Dat de nieuw geïntroduceerde epische ondertoon in de Coen wereld toch nog wat kwinkslagen behoudt, is grotendeels te danken aan Jeff Bridges. Zijn Rooster Cogburn weegt in zijn eentje op tegen een rariteitenkabinet, en dat zonder zijn menselijkheid te verliezen. The Dude met een Crazy Heart.

Roadmovie te paard
Bridges' US Marshal mompelt binnensmonds, knijpt onverschillig met z'n ogen en zit op de plee als de jonge, maar eigengereide Mattie Ross (Hailee Steinfeld) bij hem aanklopt. Na wat over en weer gekibbel is dat het begin van een roadmovie te paard, op zoek naar de moordenaar van Mattie's vader. Een zoektocht waarin de weg de bestemming is. Dat geldt voor elke roadmovie, maar voor True Grit in het bijzonder. Wanneer er als vanouds van de weg wordt afgeweken en de tijd wordt genomen voor een rechtszaak of een potje maïsbrood schieten, stijgt het boven de af te handelen gebeurtenissen uit. Miniatuurtjes van een prettig ontspoord wilde westen.

Het voor 10(!) Oscars genomineerde True Grit is zonder meer goed gemaakt. Het camerawerk van regular Roger Deakins is net zo zonnesteek helder als mistig spokend. Locaties en decors overtuigen als authentiek Amerikaans verleden. De zwarte jurk waar Mattie haar dorp vastberaden in doorkruist is net zo meisjesachtig als stoer. Bridges is op dreef, de veertienjarige Hailee Steinfeld biedt indrukwekkend tegenspel en ook Matt Damon doet een leuk riedeltje mee als Texaanse ranger.

En toch, ondanks alle pluspunten is dit niet de sterkste film van de Coens. Het waarom zit 'm vooral in de verwachtingen die ze zelf hebben geschapen. Waar anderen er goed aan doen de plot als leidraad aan te houden, blijven zij toch het leukst als ze de teugels veel meer laten vieren. True Grit is een goede western, maar slechts een degelijke Coen brothers-film.