Das weisse Band - Eine deutsche Kindergeschichte. Als je het oeuvre van Michael Haneke een beetje kent, hou je je hart al vast bij die Duitse ondertitel. Een zorgeloze kinderfilm is wel het laatste wat je van de regisseur van Funny Games, La pianiste en Caché zou verwachten. Haneke mag dan wel Oostenrijks zijn, daarmee houdt ook elke vergelijking met de familie von Trapp en Sound of Music sing-a-longs op.

Welke donkere bril Haneke voor zijn Kindergeschichte op heeft, wordt al duidelijk als blijkt dat de kinderen in Das weisse Band aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog staan. Of nog schrijnender, dit zijn de volwassenen van de Tweede Wereldoorlog. Het dorpje Eichwald waarin zij opgroeien lijkt ver van grote rampen af te liggen. Een dorp hier ver ver vandaan. Maar de onverklaarbare spanningen nemen toe. Het kleine gemeenschapsleven van Eichwald ligt dan ook in het verlengde van een minder sensatiebeluste Dogville en een zeer sobere en historische Twin Peaks.

Net als in deze voorbeelden worden in dit dorp ordelijke leventjes wakker geschud door een reeks onaangename 'verrassingen'. Met dit verschil dat Haneke bij elke verschrikking die hij (buiten beeld) opvoert, eng rustig blijft. Weloverwogen shots volgen elkaar op in een stijlvol zwartwit. Elk frame zou versleten kunnen worden voor het werk van een klassieke fotograaf, begin vorige eeuw. In dit dorp vliegt een bij. Het landschap ruist. Ritselende boombladeren, struiken. En terwijl ergens een gans klinkt en de vogels tjilpen, worden er kleine oorlogen uitgesproken. Of eerder aan elkaar verklaard, op kalme toon, bijna fluisterend. Een moestuin wordt tot moes geslagen. De dokter wordt ten val gebracht. De minnares wordt in de steek gelaten. Kinderen liggen toegetakeld in het bos.

Bedrieglijk toegankelijk
Het veelgehoorde commentaar dat dit Haneke's meest toegankelijke film is, is een vergissing, maar een verklaarbare. Het heeft namelijk het voorkomen van een duidelijke film, geschoten in een bedrieglijk helder zwartwit dat het tijdsgevoel versterkt maar het overzichtelijke dorpsleven tegelijkertijd ongrijpbaar maakt. Ja, er is een dorpsarts, een dominee, een leraar, kortom een wereld waar Pieter Post zo in thuis zou zijn. Maar nee, dat betekent nog niet dat het een voor zich sprekende wereld is. Antwoorden zijn er niet. In plaats van te verklaren, schetst Haneke een angstig en benauwd klimaat waarin niemand zich echt uitspreekt.

Omdat hij daarin zo trouw blijft aan het afgesloten karakter van het dorp, doet Das weisse Band af en toe nogal hermetisch aan. Hij geeft iets prijs wat zich eigenlijk niet prijs wil geven: de ongeschreven wetten en regels van een ogenschijnlijk pittoresk (dorps)leven. Maar vooral hoe die zich opeens tegen iedereen kunnen keren. Dat klinkt mysterieus en als een tegenstelling, en dat is ook precies wat het is. Met een bijna hypnotiserende lengte van twee en een half uur (nog 50 minuten extra en er was met gemak een tv-serie van een paar delen van te maken) en een wit waar je je soms op kunt blindstaren, is dit misschien nog het best te omschrijven als een binnenvettende soap over de opmaat naar een wereldoorlog. In dit dorp zie je niet de stilte voor de storm, maar de eerste in de kiem gesmoorde kreten.