De bijnaam 'Chicago aan de Maas' had de Brabantse stad Oss niet zonder reden. Van eind negentiende eeuw tot aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog waren geweld, oplichting, moord en corruptie er aan de orde van de dag. Criminele bendes heersten over de straten, en om deze weer schoon te vegen werd de marechaussee naar de katholieke plaats gestuurd. Maar nadat zo een aantal fraudezaken en zedenschandalen aan de oppervlakte kwamen, zorgde de katholieke minister van Justitie er eigenhandig voor dat de marechaussee weer uit Oss moest vertrekken. De politieke rel die volgde leidde uiteindelijk tot de val van het vierde kabinet Colijn.

Regisseur André van Duren baseerde zijn misdaaddrama, dat dit jaar het Nederlands Film Festival mocht openen, op ware gebeurtenissen uit de roerige geschiedenis van Oss. Centraal staat de jonge café-uitbaatster en prostituee Johanna (Sylvia Hoeks), die zodra haar man Ties (Matthias Schoenaerts) uit de gevangenis komt alles anders wil doen en een leven los van de bende wil leiden. Maar de licht ontvlambare Ties laat zich al snel weer meeslepen en keert zich tegen Johanna als hij hoort dat ze zwanger is. Terwijl Ties en de rest van het gespuis onder leiding van oom Wim (Marcel Musters) de strijd aanbindt met de marechaussee, probeert Johanna koste wat kost zich een weg naar buiten te vechten voor haarzelf en haar ongeboren kind.

Het mede door Matthijs van Heijningen geproduceerde De bende van Oss is gedraaid in karakteristieke bruintinten, wat voor een sfeervol jaren dertig beeld zorgt. De film ziet er gelikt uit en het tempo ligt hoog. In eerste instantie doen de bendeleden met hun zachte 'g' misschien nog denken aan de New Kids uit Maaskantje - zoals wanneer ze de kist van een doodgeschoten wachtmeester opgraven en het lijk nog een flesje bier in de hand duwen. Maar al snel blijkt het hier om bikkelharde criminelen te gaan, die nergens voor terugdeinzen. Bendeleider Wim heeft de touwtjes strak in handen en er wordt korte metten gemaakt met degenen die hem een strobreed in de weg proberen te leggen. Zijn vuistregel is heel simpel: zwijgen is goud. En wie dat niet doet gaat eraan.

Maffiaperikelen van de bovenste plank dus. Op sommige momenten is niet helemaal duidelijk of Van Duren een ode brengt aan Brabantse eigengereidheid en saamhorigheid, of dat zijn film een aanklacht is tegen de zwijgcultuur waarbinnen kwesties onderling opgelost dienen te worden. Hoe dan ook pakt de keuze om het verhaal vanuit de levenslustige en strijdbare Johanna te vertellen goed uit. De klassieke look van Sylvia Hoeks contrasteert mooi met de lompe bullebakken om haar heen. Dat het misdaaddrama weet te overtuigen ligt natuurlijk niet alleen de mooie plaatjes. Aan acteertalent geen gebrek onder deze Brabantse maffiosi. De Vlaming Matthias Schoenaerts bewijst opnieuw zijn talent als rouwdouwer Ties en Frank Lammers, die de rechterhand van de baas speelt, geeft de consigliere een gelaagdheid mee die hem tot één van de interessantste personages van de film maakt.

Er kan een kanttekening geplaatst worden bij de vluchtigheid waarmee Van Duren probeert zijn verhaal in een politieke context te plaatsen. Het gekibbel in het kabinet staat net zover van de bende als van de kijker af en voelt daardoor wat geforceerd aan. Maar ondanks deze zijlijntjes blijft Johanna de sierlijke rode draad, die met haar ontembare vechtlust alle aandacht weer naar zich toe weet te trekken. Ook de constante dreiging die van maffiabaas Wim en zijn hulpjes uitgaat, blijft sterk overeind. Van Durens grootste verdienste is dat hij met De bende van Oss een misdaaddrama aflevert waarin Hollandse kneuterigheid ver te zoeken is. De reputatie van het Chicago aan de Maas wordt hierdoor ook op het witte doek meer dan waargemaakt.