Als er bij de begintitels van een film de melding verschijnt 'gebaseerd op waargebeurde feiten', gaan bij de doorgewinterde bioscoopgangers doorgaans alle alarmbellen rinkelen. Het Franse Des hommes et des Dieux ('Over mensen en Goden') begeeft zich helemaal op glad ijs. Dit indringende drama, dat zich afspeelt in en rond een Katholiek klooster in het bergachtige gedeelte van Noord-Afrika, is namelijk 'losjes gebaseerd' op waargebeurde feiten. Dat is nog wel een graadje erger. Vaak wordt er dan een dusdanig loopje met de werkelijkheid en de waarheid genomen dat deze slechts in de vaagste verte nog te herkennen zijn. De reden dat de makers echter voor deze waarschuwing hebben gekozen is dat de ware toedracht van de gebeurtenissen die we hier te zien krijgen nooit duidelijk is geworden. En de betrokkenen konden het niet meer navertellen.

Dat regisseur Xavier Beauvois en scenarist Etienne Comar (die oorspronkelijk dit project opstartte) het nodige giswerk moesten verrichten is echter van ondergeschikt belang gemaakt. Een gedegen opbouw en grondig uitgewerkte sfeersetting hebben voor hen voorop gestaan. Dan hoeft de onderste steen niet zo nodig boven te komen. In 1996 werd een zevental Franse Cisterciënzer monniken uit hun klooster in Tibhirine in Algerije ontvoerd en onthoofd teruggevonden. De actie werd meteen opgeëist door de militante Groupe Islamique Armé, maar aan de ware toedracht wordt tot op de dag van vandaag sterk getwijfeld. De Franse geheime dienst stuitte namelijk op bewijzen dat de gruweldaden wel eens het resultaat kunnen zijn van een grove fout van het Algerijnse leger.

Hollywood was waarschijnlijk aan de haal gegaan met de bloederige kanten van dit mysterie, maar Beauvois' film richt zich veel meer op de onderlinge saamhorigheid van de monniken. Aanvankelijk lijken de kloosterlingen in harmonie met hun Arabische medemens te leven. Broerder Luc (Lambert Wilson) is de arts van het stel en staat de lokale bevolking bij met zijn medische kennis. De hulp reikt zelfs nog verder, want de paters zorgen niet alleen voor medicijnen, maar helpen ook aan werk en levensmiddelen en wonen festiviteiten bij. Toch is het onrustig in de regio en wordt de invloed van terreur en angst steeds merkbaarder. Nadat een groep buitenlandse werknemers op brute wijze door een militante Islamitische groepering wordt afgeslacht, duurt het niet lang voor deze terroristen het klooster met een bezoek vereren. De dorpsbevolking weigert de bescherming van het leger. De vraag voor de broeders is hoe lang er nog tegenstand kan worden geboden tegen het geweld en of een teruggang naar Frankrijk niet de beste optie is.

Humanisme
Des hommes et des Dieux herbergt een merkwaardige spanning in zich die oplaait op het moment dat de eerste slachtoffers van extremisme vallen. De dagelijkse routine van de monniken die Beauvois zo zorgvuldig heeft ingeleid, krijgt een extra lading zonder dat er feitelijk veel aan de hand lijkt te zijn. Het is waarschijnlijk een onbedoeld neveneffect van de makers, wat nog eens extra gevoed wordt door onze hedendaagse kennis van het (moslim)terrorisme. Het knappe is dat Beavois en Comar op geen enkele wijze zich een oordeel aanmeten. Humanisme voert de boventoon. In de strijd tussen de religies, hoe ongelijk deze ook is in Des hommes et des Dieux kan er geen sprake zijn van superioriteit. Daar waar geweld het belangrijkste wapen is, zijn er alleen maar verliezers en gooit het elk geloof te grabbel. De monniken doen juist hun uiterste best de Islam te omarmen en verdiepen zich erin. Op hun nachtkastje ligt naast de Bijbel ook de Koran.

Het gaat hier toch vooral om de beslissing van de geestelijken om zich niet te laten kennen en de maatschappij te blijven dienen. Hun geloof is de houvast die ervoor zorgt dat ze deze ontberingen kunnen doorstaan. Het zwaartepunt van Des hommes et des Dieux ligt dan ook bij de innerlijke overtuiging, de (veer)kracht van de geest en de roeping die nou eenmaal met zich meebrengt dat je de mensen die je hulp nodig hebben niet in de steek laat. Nooit. Beauvois weet de complexe materie feilloos in goede banen te leiden. Als je echter verwacht een sensatiezuchtig en bloederig relaas van een terroristendaad te gaan zien dan zit je met dit adembenemende integere drama echt in de verkeerde zaal. Deze Franse Oscar-inzending trok in het thuisland ruim twee miljoen bezoekers.