Het is toch een beetje zuur dat het 150-jarige jubileum van Charles Darwins 'On the Origin of Species' door de media van zijn thuisland Groot-Brittannië wat genegeerd is. In de lage landen lijken we de inspanningen van Darwin wat meer op waarde te schatten en hebben daarom een prestigieus project opgezet om Darwin in het zonnetje te zetten. Bovendien kunnen we er de wereld ook nog wat mee leren over de diversiteit van onze aarde en de dreigende ondergang ervan. De Belgisch-Nederlandse co-productie 'Beagle, in het kielzog van Darwin' deed de baanbrekende reis die leidde tot de publicatie van de bioloog nog eens dunnetjes over. Maar dan met de modernste technieken en een ver familielid, Sarah Darwin, aan boord.

De groots opgezette televisie-, radio- en multimediaserie heeft de nodige tegenslagen gekend en kostte zelfs twee mensen het leven. Doel van de reis was de tocht die Charles Darwin met het onderzoeksschip de Beagle in de jaren 1831-1836 maakte met de hedendaagse kennis opnieuw te beleven. Darwins tocht leidde tot grootse inzichten en vormde de basis voor zijn magnum opus, 'On the Origin of Species'. De publicatie zorgde in de negentiende eeuw voor een stortvloed aan kritiek, voornamelijk uit de conservatief christelijke hoek. De televisieserie is inmiddels afgerond en verkrijgbaar op DVD. Als afsluiter wordt nu de bioscoopfilm Darwins verstekeling uitgebracht. Hierin wordt de reis voornamelijk belicht door Darwin-fan van het eerste uur, Redmond O'Hanlon, die als gast in Plymouth aan boord kwam en vervolgens de hele reis meemaakte.

O'Hanlon voelt zich gezegend dat hij het snoepreisje met de Beagle in negen maanden tijd, dus in gecomprimeerde vorm, mag meemaken. De opwinding over dit feit kan hij niet vaak genoeg tonen in Darwins verstekeling. Elke keer als het onderzoeksschip 'Stad Amsterdam' aanlegt in een vreemde haven is O'Hanlon bang dat ze hem vergeten mee te nemen. De Britse auteur is idolaat van Charles Darwin. Hij heeft zelfs zijn bakkenbaarden geschoren in negentiende-eeuwse stijl. De verwondering en fantasie van O'Hanlon zijn vaak aandoenlijk, maar voeren ook wel heel erg ver. De Darwin-groupie rijgt in sneltreinvaart de exotische lokaties die de Britse bioloog aandeed aan elkaar maar is niet altijd helemaal te volgen.

Speedbootvaart
Deze documentaire bestaat grotendeels uit beeldmateriaal dat niet gebruikt is voor de televisieserie. Darwins verstekeling is dan ook prima los te bekijken. Toch doet het de inspanningen van de tv-ploeg tekort. We zitten dan wel op een zeilschip, er wordt in speedbootvaart door de highlights van Darwins ontdekkingsreis gesjeesd. Het is dat wel heel lastig om een grote lijn of rode draad te ontwaren. We krijgen even snel uitgelegd wie Darwin ook alweer was en wat zijn werk teweeg heeft gebracht. We krijgen op soortgelijke wijze informatie over wie O'Hanlon ook alweer is en wat Darwin in zijn leven heeft betekend.

O'Hanlon ziet in zijn leven graag de parallellen met die van Darwin, maar deze verbanden zijn dikwijls behoorlijk vergezocht. Soortgelijke gebrekkige toestanden doen zich voor als O'Hanlon de crew van de Clipper 'Stad Amsterdam' observeert en ze linkt aan het dierenrijk. De Britse zoöloog, kunstenaar en programmamaker Desmond Morris deed dat toch net een stukje amusanter.

De uit de VPRO-stal afkomstige regisseur Hans Fels heeft, waarschijnlijk in nauw overleg met O'Hanlon zelf, ervoor gekozen zijn hoofdpersoon het woord rechtstreeks tot de camera te laten richten. Deze aanpak komt gekunsteld over en neigt sterk naar egotripperij. O'Hanlon is een charismatisch persoon, maar leeft te veel in zijn eigen wereldje. Zij uitleg- en verteldrang wordt omlijst door een beeldenstroom die van de hak op de tak springt. Darwins verstekeling moet het dan ook vooral hebben van wat losse hoogtepunten. De inhoud wordt overschreeuwd door een onaandachtige montage. De boodschap komt hierdoor maar gedeeltelijk over. Als supplement op de tv-serie voegt deze bioscoopdocumentaire dan ook niet veel toe.