De opmars van IMAX in Nederland

Geplaatst op 15 december 2009 11:40 in Overig Anneke Arentsen
Het verleden, het heden en de toekomst van een groots filmformaat.

door Anneke Arentsen

IMAX-films vullen het gehele witte doek en het beeld is tien keer groter dan bij een normale bioscoopfilm. Het formaat mag dan groot zijn, de schaal waarop de films worden gedraaid is heel klein. Nederland heeft slechts één IMAX-zaal, in Pathé Arena Amsterdam. Op woensdag 16 december is de opening van de tweede zaal in Pathé Schouwburgplein in Rotterdam. In het voorjaar van 2010 komt er nog een derde bij, in Eindhoven. IMAX rukt op in Nederland. Tijd voor een overzicht van het verleden, het heden en de toekomst van een groots filmformaat.


Pathé Arena in Amsterdam
IMAX is afgeleid van het Frans Canadese l'Image Maximale dat een zo groot mogelijk beeld betekent. IMAX geeft twintig procent meer beeld in de breedte en de hoogte dan een normale film. Je komt in een groot field of view (blikveld), waardoor je volgens IMAX topman Larry O'Reilly "wordt meegezogen in de actie". De klassieke IMAX filmrol is twee keer zo breed als de reguliere bioscoopfilms van 35 millimeter en wordt voor een stabiel beeld niet verticaal maar horizontaal door de speciale projector getrokken. In juli 2008 heeft IMAX echter de overstap gemaakt van celluloid naar digitale projectie, zodat de distributie van de loodzware en peperdure filmrollen geen obstakel meer zal zijn voor de nieuwe IMAX-zalen.

Grootbeeld in het klein
In 2005 durfden Pathé Nederland en IMAX het aan om in Amsterdam een zaal te openen voor grootbeeldfilms. Voor het eerst werd een gewone filmzaal met een rechthoekig scherm van 210 vierkante meter omgetoverd tot IMAX-zaal. Met de komst van de digitale projector in juli 2008 werd het mogelijk om 70mm-films op kleinere doeken te projecteren. Vanaf die tijd is het niet meer nodig om een bioscoop neer te zetten die alleen maar grootbeeldfilms vertoond.

Het eerste IMAX-theater van Nederland opende in recreatiepark Beekse Bergen in juni 1981. Het scherm had een afmeting van 22 meter breed bij 17 meter hoog. De bioscoop ging in 1986 dicht maar twee jaar later opende IMAX Waterstad in Rotterdam. Het werd in 2001 gesloten omdat exploitant Sijthoff Multimedia zeven miljoen gulden schuld had.


Het Omniversum in Den Haag draait OMNIMAX-films
In Den Haag werd in 1984 de koepelbioscoop Omniversum geopend. Hier draaien alleen OMNIMAX-films. Die worden anders dan IMAX-films opgenomen met camera's met een groothoeklens. De beelden komen hierdoor alleen op een rond scherm tot hun recht. Het scherm van het Omniversum is met 840 vierkante meter een stuk groter dan de doeken van Pathé. Helaas worden voor OMNIMAX voornamelijk natuurdocumentaires gemaakt en geen speelfilms.

Groots in Hollywood
Steeds meer grote Hollywoodproducties worden in het IMAX-formaat opgenomen of omgezet. Gemiddeld komen er zeven grootbeeldfilms per jaar uit. In 2004 werd in Nederland de eerste 3D-film in het IMAX-formaat vertoond. IMAX werkte samen met regisseur Robert Zemeckis (Beowulf, A Christmas Carol) om zijn film The Polar Express in drie dimensies op te nemen. Door het grote formaat lijkt de stalen trein waarmee kinderen naar de Noordpool reizen, recht op je af te komen.


Scene uit The Dark Knight in 35mm en in het IMAX-formaat
Christopher Nolan was in 2008 de eerste regisseur die IMAX-camera's gebruikte om een deel van een speelfilm op te nemen. Zes actiescènes van zijn Batman-film The Dark Knight zijn met een camera met twee lenzen gefilmd. Hierdoor wordt het shot groter; in de breedte en in de hoogte is meer van de echte situatie te zien. "Er is niks beters dan een film in IMAX zien," aldus Nolan. "Het publiek wordt ondergedompeld in de film.

Twee nieuwe zalen
Er komen steeds meer films op 70mm-formaat uit en de kosten om een bestaande bioscoopzaal om te bouwen zijn gering. In oktober 2009 hebben Pathé Nederland en IMAX corporation dan ook besloten om ons land twee nieuwe zalen te gunnen. IMAX heeft de technische kennis en apparatuur in huis, terwijl Pathé marktleider is van de Nederlandse bioscopen.

De twee nieuwe IMAX-zalen in Rotterdam en Eindhoven worden net als die in Amsterdam in een bestaande Pathé bioscopen gebouwd. Marketing manager van Pathé, Youry Bredewold: "Deze twee multiplexen hebben elk een zaal die groot genoeg is, met een groot scherm, zodat het tegen een lage prijs verbouwd kan worden." Het ombouwen van bestaande bioscoopzalen betekent voor de exploitant extra inkomsten tegen geringe extra kosten.


De projectieruimte met twee digitale IMAX-projectoren
Het doek blijft even groot, maar er wordt wel een nieuwe neergezet. Het grote scherm is voorzien van metaalhoudende verf en een lichte kromming. De stoelen worden ook vervangen. De eerste vier rijen verdwijnen en het scherm wordt dichterbij gezet, zodat het beeld letterlijk en figuurlijk dichterbij komt.

Om 3D-films te vertonen zijn twee digitale IMAX-projectoren nodig. De ene projector projecteert de film voor het linkeroog en de andere voor het rechteroog. Om de twee beelden afzonderlijk te zien moet de kijker een gepolariseerde bril (P3D) dragen. Het drie dimensionale beeld ontstaat wanneer de bioscoopbezoeker de beelden voor het linker- en rechteroog gelijktijdig waarneemt.

Klant is koning?
Voor IMAX en Pathé is het goedkoper geworden om grootbeeldfilms te produceren en te vertonen. Voor de consument wordt het alleen maar duurder. Een kaartje voor een 3D-film kosten tweeënhalve euro meer dan die voor een 35mm-film. Voor een IMAX 3D-film moet je vijf euro betaal je een toeslag van vijf euro.

Niet alleen de prijs is veranderd, ook het scherm. Kon je tot en met 2001 in Waterstad Rotterdam nog van films genieten op een scherm van 374 vierkante meter, nu moet je met 210 vierkante meter genoegen nemen. Hoeveel filmliefhebbers speciaal naar de IMAX-versie van een 3D-film zullen gaan, is nog niet duidelijk. Pathé wil hierover geen uitspraken doen. Het grotere scherm, het bombastische geluid, en de 3D-ervaring moeten voldoende zijn om de bankhanger niet alleen naar de bioscoop, maar vooral naar de IMAX-zaal te trekken.

Op 16 december opent Pathé IMAX in Rotterdam met de vertoning van James Cameron's Avatar in IMAX 3D. De film is ook in Pathé Arena te zien.


Trailer van Avatar