Ineke Houtman over Stille nacht

Geplaatst op 13 september 2004 00:00 in Interview Film1
Na de succesvolle kinderfilms 'Madelief: Krassen in het tafelblad' en 'Polleke', waagt regisseur Ineke Houtman zich dit keer aan een thriller. 'Stille nacht' werd geschreven door Frank Ketelaar en gaat over vijf studentes (onder wie Liesbeth Kamerling, Victoria Koblenko en Caro Lenssen) die proberen de identiteit van een serieverkrachter te achterhalen. Een maand voor de première sprak filmjournalist Robbert Blokland met Ineke Houtman.

Het interview gaat in op het verhaal van de film en de personages, maar bevat geen 'spoilers' over de identiteit van de dader. De vragen die hier wel over gaan zijn dusdanig gecamoufleerd dat er geen substantiële gegevens over de verrassingen in het verhaal worden prijsgegeven.



Je komt net terug van een lange vakantie. Was je daar erg aan toe na het filmen van 'Stille nacht'?
Ja, eigenlijk wel. Ik heb drie jaar achter elkaar gewerkt eigenlijk: eerst twee jaar 'Polleke', daarna een jaar lang 'Stille nacht' maken. Ik heb mezelf tussendoor geen enkel rustpunt gegund. Bovendien hadden we voor Stille nacht continu nacht-shoots: het is echt slopend om 17 dagen achter elkaar 's nachts te filmen. We hebben eind maart heel hard door moeten draaien, omdat ik perse kale takken wilde: de silhouetten van kale takken ogen filmisch veel mooier. Is ook veel angstaanjagender dan dat mooie lichtgroen van de lenteblaadjes die elk moment uit konden komen.

Waar hebben jullie gefilmd?
In het Vliegenbos. We hadden alle scènes teruggebracht tot drie locaties waar we moesten filmen: één fietspaadje met lantaarnpalen, één donker paadje zónder lantaarnpalen en een derde paadje waar de verkrachtingen plaatsvonden.

Maar het was dus vooral fysiek zwaar? Niet emotioneel?
Emotioneel ook wel, ja hoor, zeker. Al viel me dat achteraf toch wel mee: het was vooral een heel leuke tijd eigenlijk. Het was heel erg leuk om met die vijf meisjes te werken en de hele crew was enorm gemotiveerd.

Dat roept een regisseur toch altijd?
Nee, nee, ik zou het zeker zeggen als het niet zo was! Vaak kent een productie ook wel een dipje, dat mensen minder gemotiveerd raken. Maar dat was met Stille nacht totaal niet het gevoel. Er was een heel groot saamhorigheidsgevoel tijdens de productie - ondanks, of misschien juist wel dóór de ontberingen tijdens het filmen. Iedereen was continu volledig geconcentreerd. De verkrachtingen zelf zag ik overigens wel erg tegen op, om te filmen. Daar stonden we dan: 'kom, nu moeten we het maar gaan doen'. Van tevoren hadden we alles doorgenomen, wat er precies zou gebeuren. We hebben het vooral heel technisch gehouden, als een soort spel. We hebben die verkrachtingsscènes heel klinisch shot voor shot gedraaid: nu doen we deze beweging, nu trekt hij je hoofd naar achter, maken we daar een opname van. Nu trekt hij jouw broek uit, dan trekt hij zijn eigen broek uit, dan gaat hij achter je staan. Zodat de actrice ook geen moment overvallen werd, exact van tevoren wist wat haar te gebeuren stond. Dat werkte erg goed, want daardoor konden de spelers zich binnen die beperkingen van de strakke technische aanpak emotioneel wel helemaal laten gaan. We hebben wel steeds heel lange takes gedraaid, zodat het de acteurs echt kon 'overkomen'.

Was het moment uiteindelijk zo klinisch als je had gehoopt?
Nee, toch niet: het was wel behoorlijk heftig, heel aangrijpend ook.

Zelfs al staat er een hele filmcrew omheen?
Ja, zelfs dan.

Is er heel veel twijfel geweest over hoe je de verkrachtingen in beeld zou brengen? Het is wel heftig, maar geen 'Irréversible'...
Zo heftig wilde ik het ook niet doen, geen moment. Als je het zo heftig doet, kan je de rest van de film helemaal niet waarmaken wat je in het begin neergezet hebt.

Leg dat eens uit?
Als je aan het begin van een film iets héél gruwelijks laat zien, móet je er vervolgens wel heel erg veel mee doen om dat gruwelijke shot waar te maken. Dan moet de finale van de film qua gruwelijkheid minstens gelijk staan aan die verkrachtingsscène, zeg maar. Zo'n film moest dit niet worden.

Want? De film moest laagdrempelig blijven, zodat hij voor een groot publiek verteerbaar blijft?
Nee, dat was niet het argument. Ehm... je ziet vaak politieseries met een beginscène met een heel gruwelijke moord, waardoor mensen móeten blijven kijken. Maar dan blijkt de rest van de aflevering hélemaal flut te zijn, oersaai, slaat helemaal nergens op! En dan voel je je enorm gepakt als kijker. Dát bedoel ik meer.

Is dat geen onderschatting van je eigen film?
Nee, ik denk het niet: ik weet heus wel wat mijn film waard is. Ik wilde overigens ook niet dat het prikkelend zou werken. Je hebt natuurlijk altijd mensen voor wie zelfs de meest steriele verkrachting nog prikkelend blijft, maar ik wil in principe niet dat het kijkers in dat opzicht iets zou kunnen doen. Het moest dus geen scène worden met heel veel bloot: dat mensen zouden kunnen denken 'wat een lekkere billen', of 'wat een lekkere borst'. Dat is toch een eerste associatie die ik heb bij seks, dat het lekker is. Die associatie wilde ik in deze film boven alles vermijden. Je ziet nu één bil - en die prikkelt volgens mij totaal niet.

Toch nog even 'Irréversible'. Heb je wel ooit zo'n grove aanpak overwogen?
Nee: dat was ook geen moment de insteek van het verhaal, op zo'n manier shockeren. Mensen snappen heus wel wat er gebeurt, ook als je het op een nette manier in beeld brengt. Het is veel belangrijker wat er psychisch met dat meisje gebeurt op dat moment, dan wat er puur fysiek op dat moment gaande is.

Is het ook ooit een overweging geweest die hele verkrachting níet in beeld te brengen?
Nee, dat ook niet. Ik vond wel dat je het moest laten zien.

Waarom?
Omdat de hele film daar over gaat. En omdat ik wél duidelijk wil tonen wat de gevolgen van die daad zijn voor dat meisje. Voor de verkrachter is het een moment: hij doet zijn ding en komt klaar. Zo'n meisje is voor de rest van haar leven gebrandmerkt. Dat gevoel wilde ik wel overbrengen, en ik denk dat het daarvoor noodzakelijk is dat je laat zien waar we het over hebben.

...Volgende Pagina