Submarino

“De re´ncarnatie van Thomas Vinterberg”

Arjan Welles
De Deense cineast Thomas Vinterberg was nog een jonkie toen hij vijftien jaar geleden met een aantal bevriende collega's een manifest opstelde waarmee ze hoopten weer onbevangen tegen hun vak aan te kunnen kijken. Het Dogma 95-verbond zette niet alleen de Deense film weer opnieuw op de kaart, maar verspreidde zich daarna als een olievlek over de internationale arthouse cinema. De beperkingen die Vinterberg met Lars von Trier, Kristian Levring, en S°ren Kragh-Jacobsen opstelde leidden vreemd genoeg tot een enorm gevoel van bevrijding. De eerste Dogma-titel, het door Vinterberg geregisseerde en geschreven Festen ('Het feest') uit 1998 is ook nu nog verrassend confronterend en verfrissend.


Vinterberg heeft lange tijd vooral enorme last gehad van zijn grote succes. Na Festen verwachtte iedereen een vergelijkbare opvolger, maar de Deen gooide het over een geheel andere boeg. Het leidde tot een aantal televisiefilms en zeer onevenwichtige Engelstalige producties als het futuristische liefdesdrama It's All About Love en het door Lars von Trier neergepende Dear Wendy. Submarino wordt internationaal gezien als Vinterbergs comeback, want zijn vorige project, het teleurstellende Deense When a Man Comes Home uit 2007 haalde haast alleen de Scandinavische bioscopen. De door tegenslag en commerciŰle missers getergde regisseur neemt op daadkrachtige wijze revanche met het donkere deprimerende Submarino.

Net als bij Festen het geval was, draait Submarino om een grote familietragedie. Het wordt dit keer echter niet onverwachts over de dinertafel geslingerd, maar bruut ge´ntroduceerd in de proloog die zich in de jaren '70 afspeelt. Nick en zijn broer (wiens naam we nooit te weten krijgen) worden compleet aan hun lot overgelaten door hun alcoholische moeder. Ze voelen zich verantwoordelijk voor hun babybroertje, maar grijpen toch ook naar de flessen die hun moeder rond heeft laten slingeren. Het gevolg is de dood van het kindje. Decennia later leven de twee gescheiden van elkaar. De laatste keer dat ze elkaar zagen was tijdens de begrafenis van hun moeder. Nick (Jakob Cedergren) is net ontslagen uit de gevangenis en probeert weer uit het leven op te krabbelen. Zijn jongere broer (Peter Plaugborg) is een alleenstaande vader met een ernstig drugsprobleem.


Uitgebalanceerd script
Na de tragische openingsakte volgt Vinterberg de twee broers afzonderlijk. Hij speelt hierbij met de aanname dat ze waarschijnlijk uit elkaar gegroeid zijn en compleet contrasterende levens leiden. Hun levens blijken namelijk opvallend veel parallellen te vertonen. Het script bevat geen letter te veel en is opmerkelijk uitgebalanceerd en rauw-realistisch. De beelden spreken voor zich en hebben geen ondersteuning nodig van ellenlange dialogen. Het tragische voorval uit het verleden heeft de mannen begrijpelijkerwijs nooit los kunnen laten en ze in feite tot elkaar veroordeeld. Vinterberg en collega-scenarist Tobias Lindholm weten hun band uiterst doeltreffend vorm te geven.

De broers wisselen onbewust continu stuivertje wiens leven nou precies deprimerender en uitzichtlozer is, maar hebben met compleet uiteenlopende omstandigheden te maken. Ondertussen doen ze verwoede pogingen met elkaar in contact te komen, maar het lot lijkt een hereniging in de weg te staan. Nick houdt er een puur fysieke relatie met een buurvrouw op na en hangt rond met de broer van zijn ex-vriendin, de Slavische Ivan (Morten Rose). Zijn broer wringt zich in de meest onmogelijke bochten om de opvoeding voor zijn zoon Martin (een indrukwekkend debuut van de jonge Gustav Fischer KjŠrulff) te combineren met een allesoverheersende hero´neverslaving.

In Submarino, dat is geŰnt op het boek van Jonas T. Bengtsson, is geen plek voor humor of relativering. Kopenhagen lijkt een troosteloze jungle van betonnen flats, waar het altijd donker en mistroostig weer is. Ondanks alles worden de twee broers door hoop gedreven, al vraag je je dikwijls af waar ze die in godsnaam vandaan moeten toveren. De stijl van Vinterberg, die voor de helft met onervaren personeel aan de slag ging, is sober en ingetogen. De gebeurtenissen en het krachtige spel spreken voor zich. Submarino is een ongemakkelijke zit en dat leek precies de bedoeling te zijn geweest. Het brengt je even van je stuk en na het zien ervan is je wereld een klein beetje veranderd.